Als aanraking tot spreken komt

Via de CDRL legt Phebe contact met de bewoner

Soms komen er momenten op je pad die je niet plant, maar die je wél voor altijd bijblijven. Momenten waarop iets ongrijpbaars tastbaar wordt, waarop mensen elkaar vinden, niet in woorden, maar in beleving. Binnen onze organisatie hebben we zo’n bron van contact en verwondering ontdekt: de CRDL. De CRDL (uitgesproken als cradle) is een zorginstrument dat aanraking vertaalt naar geluiden. Het is speciaal ontwikkeld voor mensen die moeilijk of niet verbaal communiceren, bijvoorbeeld mensen met een cognitieve of meervoudige beperking. Maar wat we sinds kort leren, is dat het méér is dan een instrument. Het is een brug, een uitnodiging en soms zelfs een deur naar vriendschap. In dit blogartikel delen we ervaringen van verbinding en dat echte verbinding zich niet altijd laat vangen in woorden.

Een jeugddroom die werkelijkheid werd

Phebe is Ergotherapeut en werkt al enkele jaren binnen onze organisatie. Voor haar is haar beroep geen toeval, geen keuze die voortkwam uit praktische overwegingen. Haar pad richting de zorg werd al veel eerder geplaveid in een speeltuin.

“Ik was nog een kind toen ik wist wat ik later wilde doen”, vertelt ze. “In onze buurt was een speeltuin waar ook volwassenen uit een nabijgelegen instelling kwamen spelen. Mensen met een beperking. Waar andere kinderen soms wat afstand hielden, voelde ik juist een drang om hen te helpen, om hen erbij te betrekken.”

Die jonge, spontane zorgzaamheid werd een levenslange motivatie. “Op een dag zei ik thuis: ‘Later wil ik werken met mensen die hulp nodig hebben’. En dat gevoel is nooit verdwenen.”

De zorg bleef roepen. Phebe werd ergotherapeut en het is nog steeds dat kind in haar dat vreugde vindt in kleine dingen, in mini-stapjes. “Als iemand die je wekenlang niet leek te bereiken ineens je hand vasthoudt of oogcontact maakt… Dat zijn de momenten waar ik voor leef.”

Wat Phebe het meest raakt in haar werk, dat is de connectie. "Soms lijkt een bewoner volledig afwezig, gevangen in zijn eigen lichaam, afgesloten van de buitenwereld, alsof hij leeft in een wereld waartoe wij geen toegang hebben. En dan, uit het niets, is daar dat kleine teken, die blik, die handdruk, dat is pure magie.”

De CRDL: een nieuw soort taal

Toen de CRDL zijn intrede deed in onze organisatie, waren er meteen hoge verwachtingen;

• Wat als dit nieuwe communicatiemiddel écht zou kunnen bijdragen?

• Wat als bewoners die zich moeilijk kunnen uiten, via aanraking tóch hun stem kunnen laten horen?

De CRDL is een handgemaakt houten object dat klanken voortbrengt wanneer twee mensen via het oppervlak en elkaars huid contact maken. Elke aanraking creëert een andere toon, afhankelijk van de manier. Het nodigt uit tot exploratie, rust en verbondenheid.

Voor Phebe werd de CRDL een onverwacht krachtig middel in haar werk. Ze herinnert zich levendig het eerste moment dat ze het gebruikte bij de bewoners.

“Het voelde alsof hij zei: ‘Ik ben er, ik voel je, dank je.’ Zo’n klein gebaar, maar het betekende de wereld.”

"Sommige bewoners zitten daar dag na dag, starend in het niets", vertelt ze. "Hun blikken dof, alsof ze opgesloten zitten in een wereld waar niemand bij kan. Ik ken hen goed, al zeggen ze niets, maken ze geen oogcontact, en geven ze nauwelijks een reactie. Ik blijf graag zoeken naar een opening, hoe klein ook.”

Een bewoner geniet via de CDRL van het contact

Samen met een collega activeerde ze de CRDL. Ze legde voorzichtig haar hand op het houten oppervlak, en raakte tegelijkertijd de hand van de bewoner aan. Er klonk een warme toon. In het begin leek er niets te gebeuren. Maar na enkele minuten veranderde er iets.

“Ik zag het in zijn ogen. Hij keek me aan, niet vluchtig, niet toevallig, het was echt oogcontact. Daarna raakte hij heel zachtjes mijn hand. Het was zó subtiel dat je het bijna niet zou geloven, maar ik voelde het en ik zag het.”

Voor Phebe was dit één van die momenten die alles even stilzette. “Het voelde alsof hij zei: ‘Ik ben er, ik voel je, dank je.’ Zo’n klein gebaar, maar het betekende de wereld.” Sindsdien gebruikt Phebe de CRDL regelmatig. Niet als vaste therapie, maar als uitnodiging. “Het is geen wondermiddel, maar het opent deuren. En soms is er ineens dat contact, die blik, die ademhaling die vertraagt. Dan weet je: het werkt.”

Trillingen die raken

Als medewerker communicatie werk ik op de achtergrond. Samen met mijn collega’s schrijf ik blogartikels als deze. De verhalen gaan over collega’s, over bewoners, over nieuwe ontwikkelingen, over ouders, maar op mijn vraag wat Phebe’s mooiste moment was in het gebruik van de CDRL, zit ik plots mee in het verhaal, een apart gevoel.

De gezamenlijke aanraking van de CDRL zorgt voor verbinding

“Mijn mooiste moment met de CDRL was toen het toestel toekwam. Ik voelde meteen: dit wordt iets bijzonders. Ik moest dat gevoel ergens kwijt. Weet je nog, Lili? Ik liep naar het gesprekslokaal waar collega Heidi en jij in gesprek waren. Ik kende je toen nog niet. 

Ik opende de doos van de CRDL, legde in mijn enthousiasme het object voorzichtig op jouw schoot, plaatste mijn hand en die van jou op het oppervlak. De CRDL begon zachte tonen te produceren. 

Wat toen gebeurde, had niemand voorzien.”

Tranen die geen woorden nodig hebben

“Ik wist niet dat je doof bent en de klanken dus niet kon horen. Maar je voelde wel de trillingen. En die fysieke sensatie, het ritme, de vibratie, de gezamenlijke aanraking raakte je diep. Binnen enkele seconden liepen de tranen over je wangen. Je werd overmand door emotie. Zoiets intiems, zonder woorden.

Ook ik hield het niet droog. Even later zaten we alle drie te snotteren. Niet uit verdriet, maar uit verwondering. Een intens, onverwacht moment van verbondenheid tussen mensen die elkaar nauwelijks kenden. Het voelde alsof de CRDL een soort brug sloeg, een taal creëerde waar woorden niet toereikend zijn. Het was ontroerend en krachtig. Een ervaring die ik nooit zal vergeten. Die ontmoeting vormde het begin van een bijzondere vriendschap tussen jou en mij. We zagen elkaar daarna anders, dichterbij.”

“Zorg gaat over ontmoeten, over daar zijn en over de kleine dingen die een wereld van verschil maken.”

Meer dan een hulpmiddel

“Vandaag circuleert de CRDL door de hele organisatie. Verschillende teams experimenteren ermee. Verzorgers, ergotherapeuten, allemaal ontdekken ze hun eigen manier om verbinding te maken via klank en aanraking. Soms zie je hoe de spieren van een bewoner ontspannen. Sommigen leggen spontaan hun hand op die van een begeleider, of je merkt verbinding via hun oogbeweging. Soms gebeurt er niets, maar ook dat is oké. De CRDL oordeelt niet, ze nodigt alleen maar uit. Wat we inmiddels geleerd hebben, is dat de kracht van de CRDL niet zit in ‘resultaat’. Het zit in aanwezigheid, in durven vertragen, in even samen zijn, zonder verwachtingen.”

De essentie van zorg is nabijheid

Voor Phebe bracht de CRDL haar terug naar de kern van waarom ze ooit voor de zorgsector koos. Niet voor regels of rapportages, niet voor protocollen maar voor mensen, voor nabijheid, voor het moment dat iemand je écht ziet.

Zoals Phebe het zegt: “Zorg gaat over ontmoeten, over daar zijn en over de kleine dingen die een wereld van verschil maken.” En zoals ik het voelde: soms is het niet het geluid dat binnenkomt, maar de trilling. De resonantie van menselijk contact. Dat is wat telt.

Phebe en Lili